استراتژی اقتصادی آلمان در آفریقا

رابطه بین آلمان و آفریقا که مدت‌ها عمدتا از دریچه کمک‌های توسعه‌ای نگریسته می‌شد، اکنون ابعاد اقتصادی و استراتژیک گسترده‌تری به خود می‌گیرد. برلین قصد دارد مشارکت‌هایی را با کشورهای آفریقایی بر اساس سرمایه‌گذاری، صنعتی شدن، گذار انرژی، آموزش حرفه‌ای و ایجاد شغل توسعه دهد و به دنبال تأمین زنجیره‌های تأمین، تنوع بخشیدن به شرکای تجاری و تسریع گذار انرژی خود است.

سیاست آلمان در قبال آفریقا در فضایی است که با رقابت شدید میان قدرت‌های اقتصادی مشخص می‌شود؛ چین، ایالات متحده، ترکیه، هند، کشورهای خلیج فارس و چندین کشور اروپایی در حال تقویت روابط تجاری خود با این قاره هستند. بنابراین، آلمان به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان یک شریک اقتصادی بلندمدت است و از این رو، استراتژی آن صرفا مبتنی بر صادرات محصولات آلمانی نیست، بلکه به دنبال تشویق سرمایه‌گذاری خصوصی، توسعه زیرساخت‌ها، تولید محلی و ادغام اقتصادهای آفریقا در زنجیره‌های ارزش بین‌المللی است. استراتژی منتشر شدۀ وزارت همکاری و توسعه اقتصادی فدرال آلمان در قبال آفریقا تأکید ویژه‌ای بر تحول اجتماعی و زیست‌محیطی اقتصاد، ایجاد مشاغل مناسب و برابری جنسیتی دارد که با دستورالعمل‌های سیاست آفریقا که توسط دولت فدرال در ژانویه ۲۰۲۵ تصویب شد، همسو است.

این سیاست نشان‌دهنده تغییر در دیدگاه است. در سال‌های اخیر، آفریقا به طور فزاینده‌ای نه تنها به عنوان قاره‌ای غنی از منابع که با چالش‌های توسعه روبرو است، بلکه به عنوان قطب نوآوری، رشد جمعیت، بازارهای نوظهور و مهارت‌ها نیز دیده می‌شود. رشد تجارت آلمان با آفریقا می‌تواند به عنوان گواهی بر این تغییر دیدگاه تفسیر شود؛ طبق گزارش «تجارت و سرمایه‌گذاری آلمان»، صادرات آلمان به آفریقا در سال ۲۰۲۵ تقریبا ۸ درصد افزایش یافت و به ۲۸.۴ میلیارد یورو رسید. این رشد به طور قابل توجهی ناشی از بهبود بازارهای اصلی شمال آفریقا بود. البته با توجه به پتانسیل این قاره و قدرت صادراتی آلمان، این نتایج همچنان متوسط است. بخش قابل توجهی از روابط تجاری همچنان در تعداد محدودی از کشورها متمرکز است. بنابراین، یکی از چالش‌های برلین، تنوع بخشیدن به مشارکت‌های خود و حمایت بهتر از شرکت‌های کوچک و متوسط آلمانی است که مایل به استقرار در آفریقا هستند.

تنوع‌بخشی به بازارها برای شرکت‌های آلمانی در آفریقا

اقتصاد آلمان به شدت صادرات‌محور است. شرکت‌های آن به ویژه در بخش‌های خودرو، ماشین‌آلات صنعتی، مواد شیمیایی، انرژی، فناوری محیط زیست، مراقبت‌های بهداشتی و تجهیزات الکتریکی حضور پررنگی دارند. رکود در برخی از بازارهای سنتی و تنش‌های تجاری بین‌المللی، شرکت‌های آلمانی را بر آن داشته است تا به دنبال راه‌های جدیدی برای رشد باشند. آفریقا در این زمینه بازار قابل توجهی را نشان می‌دهد که ناشی از شهرنشینی، نیازهای زیرساختی، ظهور طبقه متوسط و گسترش برخی از بخش‌های صنعتی است.

آلمان قصد دارد شرکت‌های خود را در رقابت با چینی‌ها، آمریکایی‌ها، فرانسوی‌ها، ترکیه‌ای‌ها و اماراتی‌ها در موقعیت بهتری قرار دهد. این کشور از مزیت شناخته‌شده‌ای در تجهیزات صنعتی، مهندسی، آموزش فنی و فناوری‌های مرتبط با گذار انرژی برخوردار است. شرکت‌های تجارت و سرمایه‌گذاری آلمان و شبکه اقتصادی آلمان برای آفریقا از شرکت‌ها در پروژه‌هایشان برای ایجاد عملیات و ورود به بازارهای آفریقا حمایت می‌کنند. این حمایت شامل تجزیه و تحلیل بازار، جستجوی شرکا و شناسایی فرصت‌های خاص هر بخش می‌شود.

تامین مواد اولیه استراتژیک

گذار صنعتی و انرژی آلمان به مواد اولیه حیاتی مورد استفاده در باتری‌ها، وسایل نقلیه الکتریکی، قطعات الکترونیکی، توربین‌های بادی و تجهیزات دیجیتال بستگی دارد. چندین کشور آفریقایی دارای ذخایر قابل توجهی از مس، کبالت، لیتیوم، منگنز، گرافیت، پلاتین، عناصر خاکی کمیاب و بوکسیت هستند. جمهوری دموکراتیک کنگو، زامبیا، نامیبیا، آفریقای جنوبی، زیمبابوه، گینه و موزامبیک از جمله کشورهای استراتژیک در این بخش هستند.

با این حال، هدف آلمان دیگر نمی‌تواند به خرید و صادرات مواد اولیه محدود شود. دولت‌های آفریقایی خواستار پردازش محلی بیشتر، انتقال فناوری، آموزش و ایجاد شغل هستند. برای شرکت‌های آلمانی، این به معنای توسعه مشارکت‌های صنعتی متوازن‌تر است. اگر پروژه‌های استخراج شامل تعهدات به توسعه محلی، استانداردهای اجتماعی، حفاظت از محیط زیست و آموزش کارکنان نباشند، حفظ آنها دشوار خواهد بود. با این اوصاف، بخش‌های منابع انسانی نقش حیاتی ایفا خواهند کرد. آنها نیاز به استخدام مهندسان، زمین‌شناسان، متخصصان تعمیر و نگهداری، مسئولان انطباق، کارشناسان ESG و مدیرانی دارند که قادر به پیشرفت در محیط‌های چندفرهنگی باشند.

ایجاد مشارکت‌های انرژی

انرژی یکی از ارکان استراتژی اقتصادی آلمان در آفریقا است. این قاره پتانسیل قابل توجهی در انرژی خورشیدی، بادی، برق آبی و در برخی مناطق، انرژی زمین‌گرمایی دارد. آلمان همچنین به توسعه هیدروژن تجدیدپذیر و مشتقات آن علاقه‌مند است. کشورهایی مانند نامیبیا، آفریقای جنوبی، مراکش، مصر و موریتانی شرایط مساعدی برای تولید انرژی تجدیدپذیر رقابتی دارند. در نهایت، بخشی از این تولید می‌تواند برای تأمین نیازهای صنعتی محلی استفاده شود، در حالی که بخشی از آن می‌تواند به اروپا صادر شود. با این حال، این استراتژی نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیم در شبکه‌های برق، ظرفیت ذخیره‌سازی، بنادر، زیرساخت‌های حمل و نقل و تأسیسات صنعتی است. دولت آلمان پتانسیل آفریقا در انرژی تجدیدپذیر و دسترسی به برخی مواد اولیه را به عنوان استدلال‌های کلیدی برای تقویت سرمایه‌گذاری خصوصی بین دو قاره ارائه می‌دهد.

اولویت‌بندی کشورهای آفریقایی برای آلمان

آلمان در سراسر قاره از یک استراتژی یکسان استفاده نمی‌کند. اولویت‌های آن بسته به پتانسیل اقتصادی، ثبات، نیازهای صنعتی و حضور شرکت‌های آلمانی در کشورها متفاوت است. آفریقای جنوبی همچنان شریک تجاری اصلی آلمان در این قاره است. شرکت‌های آلمانی در بخش‌های خودرو، مواد شیمیایی، ماشین‌آلات صنعتی، انرژی، لجستیک و خدمات در آنجا حضور دارند. این کشور دارای یک پایگاه صنعتی توسعه‌یافته، زیرساخت مالی قوی و نیروی کار ماهر است. همچنین به عنوان دروازه‌ای به بازارهای جنوب آفریقا عمل می‌کند.

گذار انرژی آفریقای جنوبی یک چالش بزرگ است. این کشور باید وابستگی خود به زغال سنگ را کاهش دهد و در عین حال مشاغل را در مناطق معدنی حفظ کند. این تحول نیازمند رویکردی است که سرمایه‌گذاری‌های انرژی، گفتگوی اجتماعی، بازآموزی حرفه‌ای و توسعه مهارت‌های جدید را با هم ترکیب می‌کند.

مراکش نیز به دلیل نزدیکی به اروپا، زیرساخت‌های بندری و اکوسیستم‌های صنعتی خود، موقعیتی استراتژیک دارد. این کشور به مرکز اصلی بخش‌های خودرو، هوافضا، انرژی‌های تجدیدپذیر، نساجی، کشاورزی و خدمات دیجیتال تبدیل شده است. برای شرکت‌های آلمانی، مراکش می‌تواند به عنوان یک بازار، پایگاه تولید و دروازه‌ای به کشورهای جنوب صحرای آفریقا عمل کند. 

مصر نیز با جمعیت زیاد، آبراه استراتژیک و زیرساخت‌های بندری، شرکت‌های آلمانی را در بخش‌های انرژی، حمل و نقل، صنعتی، ساختمانی و فناوری محیط زیست جذب می‌کند. این کشور همچنین برای پروژه‌های هیدروژن تجدیدپذیر و توسعه کریدور انرژی بین شمال آفریقا و اروپا موقعیت مناسبی دارد. با این حال، شرکت‌ها در این کشور با چالش‌هایی در رابطه با محیط نظارتی، تأمین مالی، خطرات نرخ ارز و در دسترس بودن مهارت‌های تخصصی خاص مواجه هستند. 

کنیا یکی از پویاترین بازارها در شرق آفریقا را نشان می‌دهد. نایروبی خود را به عنوان یک مرکز منطقه‌ای برای فناوری‌های دیجیتال، خدمات مالی، لجستیک، مخابرات و انرژی‌های تجدیدپذیر تثبیت کرده است. این کشور همچنین در زمینه تحرک حرفه‌ای مورد توجه آلمان است. یک توافق‌نامه دوجانبه که در سپتامبر ۲۰۲۴ امضا شد، به مهاجرت نیروی کار، توسعه مهارت‌ها، حمایت اجتماعی و حقوق کارگران کنیایی می‌پردازد. این همکاری، بُعد رو به رشدی از رابطه آلمان و آفریقا را نشان می‌دهد: همکاری اقتصادی دیگر محدود به سرمایه‌گذاری یا صادرات نیست. اکنون شامل آموزش و استخدام کارگران ماهر نیز می‌شود.

غنا، ساحل عاج و تونس نیز از مشارکت‌های تقویت‌شده آلمان در چارچوب ابتکار پیمان با آفریقا بهره‌مند شده‌اند. این همکاری‌ها با هدف بهبود شرایط سرمایه‌گذاری خصوصی و حمایت از اصلاحات اقتصادی انجام می‌شود. غنا در حوزه‌های کشاورزی، خدمات، انرژی و فناوری‌های دیجیتال سرآمد است. ساحل عاج یک قطب اقتصادی بزرگ در غرب فرانسه زبان آفریقا است که چشم‌اندازهای امیدوارکننده‌ای در زیرساخت‌ها، کشاورزی، انرژی و تحول صنعتی دارد. تونس هم به نوبه خود، دارای یک پایگاه صنعتی است که در زنجیره‌های ارزش اروپایی، به‌ویژه در قطعات خودرو، الکترونیک، نساجی، فناوری اطلاعات و خدمات مهندسی، ادغام شده است. 

بخش‌های کلیدی همکاری

الف) صنعت و تجهیزات خودرو: صنعت خودرو همچنان یک بخش کلیدی در حضور اقتصادی آلمان در آفریقا است. تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان آلمانی فعالیت‌های خود را در آفریقای جنوبی توسعه داده‌اند و به اکوسیستم‌های صنعتی شمال آفریقا علاقه‌مند هستند. انتظار می‌رود تغییر این بخش به سمت خودروهای برقی نیازهای جدیدی در حوزۀ باتری، نرم‌افزارهای تعبیه‌شده، الکترونیک، زیرساخت‌های شارژ و بازیافت ایجاد کند.

ب) انرژی‌های تجدیدپذیر: خورشید، باد، شبکه‌های برق، ذخیره‌سازی انرژی و هیدروژن از جمله امیدوارکننده‌ترین بخش‌ها هستند. سرمایه‌گذاری‌ها باید با سیاست‌های آموزشی بلندپروازانه همراه باشند تا از کند شدن پروژه‌ها توسط کمبود مهارت‌ها جلوگیری شود. 

ج) زیرساخت‌ها و حمل و نقل: شهرنشینی سریع نیازهای قابل توجهی را در حوزه‌های حمل و نقل، آب، بهداشت، مسکن، بنادر و شبکه‌های ریلی ایجاد می‌کند. شرکت‌های آلمانی می‌توانند خود را در زمینه‌های تجهیزات، مهندسی، سیستم‌های حمل و نقل و فناوری‌های مدیریت زیرساخت‌ها قرار دهند.

د) مراقبت‌های بهداشتی: جمعیت رو به پیری آلمان تقاضای زیادی برای متخصصان مراقبت‌های بهداشتی ایجاد می‌کند. در عین حال، بسیاری از کشورهای آفریقایی به دنبال تقویت سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی خود هستند. همکاری می‌تواند بر آموزش، تجهیزات پزشکی، سلامت دیجیتال و تحرک ساختاریافته برای متخصصان متمرکز شود. 

ه) فناوری دیجیتال: آفریقا دارای چندین اکوسیستم فناوری پویا، به ویژه در کنیا، نیجریه، آفریقای جنوبی، غنا، مصر، مراکش، سنگال، تونس و رواندا است. شرکت‌های آلمانی می‌توانند در آنجا شرکا و تخصص‌هایی در زمینه توسعه نرم‌افزار، امنیت سایبری، فین‌تک، هوش مصنوعی و خدمات دیجیتال پیدا کنند. 

استخدام استعدادهای آفریقایی

آلمان با نیازهای استخدامی در صنعت، مراقبت‌های بهداشتی، فناوری اطلاعات، ساخت و ساز، هتلداری، حمل و نقل و حرفه‌های فنی روبرو است. در این زمینه، استعدادهای آفریقایی مجموعه‌ای از مهارت‌ها را نشان می‌دهند که به طور فزاینده‌ای توسط کارفرمایان آلمانی مورد توجه قرار می‌گیرد.

پروژه آزمایشی African Skills 4 Germany که توسط وزارت امور اقتصادی و انرژی فدرال آلمان پشتیبانی می‌شود، به طور خاص قصد دارد به شرکت‌ها در استخدام متخصصان و کارآموزان واجد شرایط در آفریقا کمک کند.

کشورهای آفریقایی دیگر صرفا نمی‌خواهند منابع را صادر کنند یا نیروی کار فراهم کنند. آنها می‌خواهند صنایع خود را توسعه دهند، ارزش افزوده ایجاد کنند و فرصت‌های شغلی را به جوانان خود ارائه دهند.

https://recrutement-phenicia.fr/la-strategie-economique-de-lallemagne-en-afrique-quels-enjeux-pour-les-rh-et-le-recrutement/