اسلوونی وابستگی خود را به آلمان کاهش می دهد
آلمان در سالهای اخیر با یک بحران عمیق اقتصادی دستو پنجه نرم میکند. این کشور فقط در سال گذشته با رشد ضعیف توانست به سطح تولید ناخالص داخلی سال ۲۰۱۹ برسد. آلمان از زمان بحران ناشی از کووید-۱۹ تاکنون در رکود بوده است و برای امسال نیز تنها رشد ضعیفی برای آن پیشبینی شده است. از آنجا که اسلوونی از نظر اقتصادی بیشترین ارتباط را با آلمان دارد، این موضوع باید باعث نگرانی شود. اما ضربالمثل اینکه وقتی آلمان عطسه میکند، اسلوونی سرما میخورد دیگر مانند گذشته بهطور مستقیم صدق نمیکند. اسلوونی در سالهای اخیر صادرات خود را بیشتر متنوع کرده و از این طریق تا حدی وابستگی خود به آلمان را در سهم صادرات کاهش داده است؛ بهطور مشخص از ۲۰ به ۱۷ درصد.
آلمان همچنان مهمترین شریک تجاری خارجی اسلوونی است و اقتصاد آن مهمترین منبع خارجی تقاضا برای بسیاری از شرکتهای صنعتی اسلوونی محسوب میشود. با این حال، در سالهای اخیر این شرکتها نشان دادهاند که اقتصاد اسلوونی میتواند حتی در شرایط رکود یا رکود نسبی آلمان نیز رشد کند. تولید ناخالص داخلی آلمان در سال ۲۰۲۳ به میزان ۰٫۹ درصد کاهش یافت، در سال ۲۰۲۴ نیز ۰٫۵ درصد دیگر کاهش یافت و در سال ۲۰۲۵ بزرگترین اقتصاد اروپا تنها به رشد ۰٫۲ درصدی دست یافت. در همین مدت، اسلوونی در همان سه سال بهترتیب رشد اقتصادی ۲٫۴، ۱٫۷ و ۱٫۱ درصدی را تجربه کرد و در سهماهه نخست امسال، تولید ناخالص داخلی آن نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳ درصد بیشتر بود.
تفاوت در روندهای اقتصادی به این معنا نیست که اسلوونی نسبت به شرایط آلمان بیتفاوت شده است. اما نشان میدهد که ساختار اقتصاد اسلوونی تغییر کرده و اکنون مصرف داخلی، خدمات، سرمایهگذاریهای عمومی و خصوصی و صادرات به بازارهای دیگر نقش بیشتری دارند. بر اساس محاسبات اداره تحلیلهای کلان اقتصادی و توسعه (Umar)، اسلوونی در سال ۲۰۱۹ حدود یکپنجم از کل کالاهای خود را به آلمان صادر میکرد. در پنج ماه نخست امسال، این سهم به حدود ۱۷ درصد کاهش یافته است. سهم اتحادیه اروپا با این حال همچنان در حدود ۷۵ درصد حفظ شده است؛ به این معنا که اسلوونی از بازار اروپا فاصله نمیگیرد، بلکه تجارت آن در داخل این بازار از نظر جغرافیایی پراکندهتر شده است.
جدیدترین روندها نیز این موضوع را تأیید میکنند. در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، مجموع صادرات، مانند صادرات به اتحادیه اروپا، سریعتر از فروش به بازار آلمان رشد کرده است. دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بهویژه کرواسی، و همچنین بازارهای خارج از اتحادیه اروپا نقش بیشتری پیدا کردهاند. به این ترتیب، شرکتهای اسلوونیایی بهتدریج دایره مشتریان خود را گسترش میدهند، هرچند ارتباطات صنعتی و تجاری با آلمان همچنان کلیدی باقی ماندهاند. کاهش وابستگی اسلوونی در زمانی رخ میدهد که آلمان با طولانیترین دوره بحران اقتصادی در این قرن روبهرو است. صادرات کاهش یافته، سرمایهگذاری در ماشینآلات و تجهیزات نیز کمتر شده است و ارزش افزوده واقعی در بخش صنایع تولیدی سال گذشته برای سومین سال پیاپی کاهش یافته است. بهویژه صنایع خودروسازی و ماشینسازی با ضعف قابل توجهی مواجه بودهاند
دلایل این وضعیت تنها چرخهای نیستند. مدل صنعتی آلمان برای چندین دهه بر پایه انرژی نسبتاً ارزان، تقاضای قوی چین و صادرات ماشینآلات، خودروها و محصولات شیمیایی با فناوری پیشرفته بنا شده بود. پس از بحران انرژی، هزینههای تولید افزایش یافت و شرکتها همزمان با رشد کند بهرهوری، کمبود نیروی کار، موانع تجاری و رقابت فزاینده چین روبهرو شدند. با وجود بهبود جزئی در سهماهه نخست امسال، انتظار میرود اقتصاد آلمان تا پاییز وارد رکود فنی شود. مشکلات آلمان بیش از همه در صنعت خودروسازی آشکار است. تولیدکنندگان اروپایی در گذار به خودروهای برقی، بخشی از مزیتهای فناورانه و قیمتی خود را که در خودروهای دارای موتورهای سنتی داشتند، از دست دادهاند. این موضوع بهویژه در چین آشکار است؛ جایی که برندهای داخلی با سرعت بیشتری خودروهای برقی، نرمافزار و خدمات دیجیتال را توسعه میدهند و با قیمتهای پایینتر رقابت میکنند.
فروش فولکسواگن در چین بهشدت کاهش یافته و در نیمه نخست امسال یکچهارم دیگر نیز کاهش پیدا کرده است. به همین دلیل، فولکسواگن با بحرانی تاریخی و به گفته برخی حتی بحرانی وجودی مواجه شده است. وضعیت برای بیامو و مرسدسبنز نیز بهتر نیست. برای اسلوونی، موضوع کلیدی این است که کاهش فعالیت در صنعت خودروسازی آلمان چگونه از طریق زنجیرههای تأمین منتقل میشود. بر اساس دادههای اداره تحلیلهای کلان اقتصادی و توسعه (Umar)، صنعت خودروسازی بهطور مستقیم حدود ۲۰ درصد از کل صادرات اسلوونی به آلمان را تشکیل میدهد. میزان در معرض خطر بودن احتمالاً بیشتر است، زیرا اسلوونی علاوه بر خودرو، تجهیزات برقی، قطعات فلزی، محصولات پلاستیکی و لاستیکی و دیگر قطعاتی را صادر میکند که در آمار تجارت خارجی همیشه در دسته خودروهای جادهای طبقهبندی نمیشوند. بانک مرکزی اسلوونی اعلام کرده است که بخش بزرگی از ریسک برای اقتصاد اسلوونی در گروه نسبتاً محدودی از شرکتها متمرکز شده است. در این تحلیل، ۷۷ شرکت از صنایع تولیدی شناسایی شدهاند که با فعالیت خودروسازی مرتبط هستند و دستکم یکدهم درآمدهای عملیاتی خود را از طریق مطالبات از آلمان به دست میآورند. این شرکتها در مجموع حدود هفت میلیارد یورو درآمد ایجاد میکنند و ۵٫۴ درصد از کل کارکنان را در استخدام دارند.
علاوه بر این، شرایط در بخشهای مختلف بسیار متفاوت است. شرکتهای اسلوونیایی همچنین در زمینه ماشینآلات، محصولات فلزی، تجهیزات برقی و مواد شیمیایی با صنعت آلمان ارتباط دارند. محصولات شیمیایی بدون بخش داروسازی حدود شش درصد از صادرات اسلوونی به آلمان را تشکیل میدهند، اما با وجود مشکلات صنعت شیمیایی آلمان، صادرات آنها در سال ۲۰۲۵ به میزان ۱۰٫۸ درصد افزایش یافت و در پنج ماه نخست امسال تنها ۰٫۴ درصد کاهش پیدا کرد؛ این موضوع را اداره تحلیلهای کلان اقتصادی و توسعه اعلام کرده است. بنابراین، ضعف صنعتی آلمان بهطور یکسان به اسلوونی منتقل نمیشود و همه تأمینکنندگان را همزمان تحت تأثیر قرار نمیدهد.
به گفته بانک مرکزی اسلوونی، ریسک بلندمدت بزرگتر برای فعالیتهای تولیدی اسلوونی این واقعیت است که رقابت جهانی بهشدت در حال تغییر است. این موضوع بهویژه درباره چین صدق میکند؛ مسئلهای که آلمان بهشدت آن را احساس میکند. اسلوونی در واقع عمدتاً واردکننده کالا از چین است و صادرات بسیار کمیبه آن کشور دارد. با این حال، در سالهای اخیر موفق شده است صادرات خود را بیشتر متنوع کند؛ اما در آینده، عامل تعیینکننده این خواهد بود که آیا تأمینکنندگان اسلوونیایی میتوانند به اندازه کافی سریع خود را با برقیسازی، دیجیتالیشدن و رقابت چین سازگار کنند یا نه؛ عواملی که باعث تغییر مدل صنعتی آلمان نیز شدهاند.
منبع : روزنامه دلو مورخ 17 جولای2026