تولیدات بخش زراعی پاکستان در سال مالی 2026
وزارت دارایی پاکستان گزارش Pakistan Economic Survey 2025-26 را منتشر کرده است که تصویری جامع از عملکرد اقتصادی کشور در سال مالی ۲۰۲۶، تحولات بخشهای مختلف اقتصاد و مهمترین سیاستها و اصلاحات دولت ارائه میدهد. در این گزارش عملکرد بخش کشاورزی را در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ بررسی شده است. این بخش با وجود چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی، سیلاب، تنش آبی، افزایش هزینه نهادهها و نوسانات بازار، همچنان یکی از ارکان اصلی اقتصاد پاکستان محسوب میشود.
در این گزارش آمده است کشاورزی با ایفای نقش مهم در تأمین امنیت غذایی، ایجاد اشتغال، کاهش فقر و تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنعت، جایگاه مهمی در اقتصاد پاکستان دارد. این بخش ۲۳.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص میدهد و سهم آن از اشتغال ۳۳.۱ درصد است. تولید و عرضه محصولات غذایی همچنان از اهمیت بالایی برای تأمین امنیت غذایی کشور برخوردار است. از این رو، توجه مستمر به شرایط اقلیمی، منابع آب، الگوهای بارندگی و هزینه نهادههای کشاورزی برای حفظ عملکرد این بخش ضروری است. دولت با درک اهمیت بخش کشاورزی، سیاستهای حمایت از کشاورزی را با هدف حداکثرسازی منافع این بخش دنبال میکند؛ از جمله از طریق تضمین عرضه مستمر و مقرونبهصرفه نهادههای کشاورزی و اجرای طرحهای افزایش بهرهوری. در این راستا، تشکیل «شورای ملی کشاورزی و امنیت غذایی» (NAFSC) و «شورای ملی تحول و صادرات بخش گوشت» تحت ریاست نخستوزیر، از مهمترین تحولات در راستای تأمین امنیت غذایی و تقویت صادرات کشاورزی به شمار میروند.
عملکرد بخش کشاورزی در سال ۲۰۲۵-۲۶
در سال ۲۰۲۵-۲۶، بخش کشاورزی رشد ۲.۸۹ درصدی را به ثبت رساند، در حالی که این رقم در سال گذشته ۱.۵۳ درصد بود. اقدامات دولت و حمایتهای بهموقع موجب شد زیربخش محصولات کشاورزی در پی سیلهای سال ۲۰۲۵ تابآوری مناسبی از خود نشان دهد و عملکردی بهتر از پیشبینیها داشته باشد. این زیربخش رشد ۱.۴۴ درصدی را ثبت کرد، در حالی که در سال ۲۰۲۴-۲۵ با کاهش ۱.۰۱ درصدی مواجه شده بود؛ بهبود تولید محصولات مهم کشاورزی مهمترین عامل این عملکرد بود. همچنین، محصولات کشاورزی تابستانه عملکرد نسبتاً مطلوبی داشتند، زیرا خسارات ناشی از سیل کمتر از برآوردهای اولیه بود و سطح تولید آنها، بهطور کلی، از سال ۲۰۲۴-۲۵ بیشتر شد؛ به استثنای پنبه و ذرت.
محصولات مهم شامل پنبه، برنج، نیشکر، ذرت و گندم، در مجموع نسبت به سال گذشته رشد ۰.۶۵ درصدی را ثبت کردند. عملکرد بهتر نیشکر، گندم و برنج توانست کاهش تولید پنبه و ذرت را جبران کند. نیشکر با رشد ۶.۲ درصدی، بیشترین افزایش تولید را داشت و تولید آن از ۸۴.۲۴ میلیون تن به ۸۹.۴۵ میلیون تن رسید. پس از آن، گندم با رشد ۴.۳ درصدی، از ۲۸.۴۰ میلیون تن به ۲۹.۶۱ میلیون تن افزایش یافت و برنج نیز با رشد ۲.۸ درصدی، از ۹.۷۲ میلیون تن به ۹.۹۹ میلیون تن رسید. در مقابل، تولید ذرت و پنبه به ترتیب ۲.۷ درصد و ۰.۵ درصد کاهش یافت.
سایر محصولات کشاورزی، با وجود اختلالات ناشی از سیل، رشد ۲.۴۳ درصدی را تجربه کردند که عمدتاً ناشی از افزایش تولید حبوبات، سبزیجات و میوهها بود. تولید این سه گروه به ترتیب ۳۱.۴ درصد، ۱۲.۶ درصد و ۲.۸ درصد افزایش یافت. این بهبود توانست عملکرد نسبتاً ضعیف برخی دیگر از گروههای محصولات را جبران کند. بخش پنبهپاککنی و محصولات متفرقه که ۱.۰۴ درصد از بخش کشاورزی و ۰.۲۴ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد، رشد اندک ۰.۰۷ درصدی را ثبت کرد که عمدتاً ناشی از کاهش تولید پنبه بود.
زیربخش دام که یکی از اجزای اصلی بخش کشاورزی و از عوامل مهم در اقتصاد کشور محسوب میشود، در سال ۲۰۲۵-۲۶ رشد ۳.۷۵ درصدی داشت، در حالی که رشد آن در سال ۲۰۲۴-۲۵ برابر با ۲.۹۵ درصد بود. این عملکرد با افزایش ۳.۴۶ درصدی تولید حاصل شد، هرچند میزان دسترسی به علوفه سبز ۴.۵ درصد کاهش یافت. در این چارچوب، تشکیل NAFSC و «شورای ملی تحول و صادرات بخش گوشت» موجب ایجاد انگیزه و جهتگیری جدیدی در سیاستگذاری برای تقویت امنیت غذایی، تحول بخش دام و توسعه صادرات محصولات کشاورزی و گوشت شده است. بخشهای جنگلداری و شیلات نیز به ترتیب رشد متوسط ۲.۰۲ درصد و ۱.۶۶ درصدی را ثبت کردند.
وضعیت محصولات کشاورزی
در سال ۲۰۲۵-۲۶، محصولات مهم کشاورزی ۱۷.۳۲ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی را تشکیل دادند و سهم آنها از تولید ناخالص داخلی کشور ۴.۰۶ درصد بود. در همین حال، سایر محصولات کشاورزی ۱۵.۶۴ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی و ۳.۶۷ درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص دادند.
تولید پنبه
در سال ۲۰۲۵-۲۶، سطح زیر کشت پنبه به ۲.۰۱ میلیون هکتار رسید که در مقایسه با ۲.۰۴ میلیون هکتار در سال گذشته، ۱.۵ درصد کاهش نشان میدهد. تولید پنبه نیز با کاهش اندک ۰.۵ درصدی، از ۷.۰۸ میلیون عدل در سال گذشته به ۷.۰۵ میلیون عدل رسید. پنبه ۰.۴ درصد در تولید ناخالص داخلی و ۱.۸ درصد در ارزش افزوده بخش کشاورزی سهم داشت. کاهش جزئی تولید عمدتاً ناشی از کاهش سطح زیر کشت بود؛ چراکه کشاورزان همچنان در واکنش به بازده نسبی محصولات و گزینههای رقیب در فصل کشاورزی تابستانه، الگوی کشت خود را تنظیم میکنند. نکته امیدوارکننده آن است که عملکرد پنبه نسبت به سال گذشته اندکی بهبود یافته که این امر به استفاده بهتر از نهادهها، بهویژه مصرف کود، نسبت داده میشود؛ مصرف کود نیز از طریق طرح «کارت کیسان پنجاب» تسهیل شده است.
نیشکر
نیشکر ماده اولیه دومین صنعت بزرگ شکر مبتنی بر کشاورزی و منبع اصلی علوفه دام در فصل زمستان را فراهم میکند. این محصول با سهم 0.8 درصدی در تولید ناخالص داخلی و 3.2 درصدی در ارزش افزوده کشاورزی، همچنان نقش مهمی در اقتصاد پاکستان ایفا میکند. در طول سالهای 2025-2026، سطح زیر کشت نیشکر 2.4 درصد افزایش یافت و به 1.22 میلیون هکتار و تولید آن 6.2 درصد افزایش یافت و به 89.45 میلیون تن رسید که ناشی از بهبود 3.7 درصدی عملکرد به 73200 کیلوگرم در هکتار بود . این امر عمدتاً به دلیل بازده مورد انتظار بالاتر در مقایسه با محصولات رقیب مانند پنبه و ذرت بود که در نتیجه کشاورزان را به گسترش کشت نیشکر تشویق میکرد.
برنج
برنج، دومین غذای اصلی پس از گندم و دومین کالای صادراتی بزرگ پس از پنبه، 0.5 درصد به تولید ناخالص داخلی و 2.2 درصد به ارزش افزوده کشاورزی کمک کرد. در طول سالهای 2025-2026، با وجود کاهش 3.6 درصدی سطح زیر کشت نسبت به سال گذشته، تولید برنج با 2.8 درصد افزایش از 9.72 میلیون تن به 9.99 میلیون تن رسید. این افزایش ناشی از بهبود 6.6 درصدی عملکرد بود که به 2660 کیلوگرم در هکتار رسید که ناشی از دسترسی بهتر به آب در مناطق اصلی کشت برنج بود. در حالی که سیلهای موسمی در ابتدا نگرانیهایی را ایجاد کردند، ارزیابیهای بعدی نشان داد که تأثیر آن بر محصول همچنان محدود است و دسترسی بیشتر به آب از عملکرد محصول در برخی مناطق پشتیبانی میکند. کاهش در مناطق کشت شده تا حد زیادی منعکس کننده تصمیمات کاشت کشاورزان در پاسخ به قیمتهای غالب برنج و گزینههای جایگزین محصول بود.
ذرت
در طول سالهای 2025-2026، ذرت در سطح 1.59 میلیون هکتار کاشته شد که نسبت به سال گذشته کاهش ناچیز 0.1 درصدی را نشان میدهد، در حالی که تولید آن با 2.7 درصد کاهش از 9.04 میلیون تن به 8.79 میلیون تن رسید. این محصول 0.5 درصد در تولید ناخالص داخلی و 2.3 درصد در ارزش افزوده کشاورزی سهم دارد. تعدیل تولید عمدتاً به دلیل کاهش بازده پس از اثرات مربوط به سیل در برخی از مناطق کشت ذرت بود، در حالی که سطح زیر کشت تا حد زیادی ثابت ماند. علاوه بر این، استفاده روزافزون از ذرت در خوراک طیور همچنان بر تصمیمات کاشت مطابق با تقاضای خوراک و سیگنالهای قیمتی غالب تأثیر میگذارد.
گندم
گندم محصول اصلی است و امنیت غذایی کشور را تضمین میکند. در طول سالهای 2025-2026، گندم در زمینی به مساحت 9.48 میلیون هکتار کشت شد، در حالی که این رقم در سال گذشته 9.07 میلیون هکتار بود که نشان دهنده افزایش 4.4 درصدی است. تولید گندم با 4.3 درصد افزایش به 29.61 میلیون تن رسید، در حالی که سال گذشته 28.40 میلیون تن بود که این افزایش با افزایش سطح زیر کشت همراه بود. سیاست موقت گندم 2025-2026، همراه با شرایط مطلوب نهادهها در زمان کاشت، پشتیبانی مهمی از عملکرد محصول ارائه داد. بهبود دسترسی به بذرهای گواهی شده، کودها و آب آبیاری نیز به تولید بیشتر کمک کرد، در حالی که رطوبت و شرایط مغذی خاک پس از سیل از عملکرد در برخی مناطق پشتیبانی کرد. در نتیجه، تولید گندم از سطح سال قبل فراتر رفت و نزدیک به هدف 29.7 میلیون تن باقی ماند. گندم 7.7 درصد از ارزش افزوده کشاورزی و 1.8 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل داد.
سایر محصولات زراعی
در طول سالهای 2025-2026، سطح زیر کشت و تولید محصولات منتخب کشاورزی تابستانه و زمستانه روندهای متفاوتی را نشان داد. تولید نخود، سیبزمینی، فلفل چیلی، مانگ (نوعی ماش) و ارزن مرواریدی به ترتیب 50.4 درصد، 27.6 درصد، 23.5 درصد، 15.2 درصد و 7.2 درصد افزایش یافت که عمدتاً به دلیل گسترش سطح زیر کشت بود. از سوی دیگر، تولید پیاز، ماش، عدس، جو و سورگوم به ترتیب 2.2 درصد، 3.7 درصد، 8.0 درصد، 6.6 درصد و 12.3 درصد کاهش یافت.
دانههای روغنی
در طول سالهای 2025-2026 (ژوئیه-مارس)، 3.65 میلیون تن روغن خوراکی (شامل 0.67 میلیون تن استخراج شده از 2.91 میلیون تن دانه روغنی وارداتی) وارد شد. ارزش روغن خوراکی و دانههای روغنی وارداتی به ترتیب 3.21 میلیارد دلار آمریکا و 1.34 میلیارد دلار آمریکا بود.تخمین زده میشود که تولید محلی روغن خوراکی در طول سالهای 2025-2026، 0.55 میلیون تن باقی بماند. کل موجودی روغن خوراکی در طول سالهای 2025-2026 (ژوئیه-مارس) از تولید وارداتی و محلی 4.17 میلیون تن بوده است. بر اساس واردات در طول سال مالی ژوئیه-مارس ۲۰۲۶، تخمین زده میشود که هزینه واردات روغن خوراکی در طول سال به حدود ۶ میلیارد دلار آمریکا برسد. کل موجودی روغن خوراکی از منابع داخلی و وارداتی در طول سال مالی ژوئیه-مارس ۲۰۲۶، ۴.۱۷ میلیون تن بوده و به صورت نسبی، برای کل سال ۵.۳۶ میلیون تن پیشبینی میشود که نشاندهنده افزایش ۱۵.۵ درصدی نسبت به سال مالی ۲۰۲۵ است. انتظار میرود تولید داخلی حدود ۱۰ درصد از کل نیازهای روغن خوراکی را تأمین کند، که تقریباً مطابق با سال قبل است. برای کاهش وابستگی به واردات و تقویت تولید روغن خوراکی داخلی، اداره دانههای روغنی پاکستان «طرح جامعی برای افزایش تولید بومی روغن خوراکی برای جایگزینی واردات» ارائه کرده است. این طرح یک نقشه راه مرحلهای را برای افزایش خودکفایی به ۲۷ درصد در کوتاهمدت، ۴۰ درصد در میانمدت و ۷۰ درصد در بلندمدت تعیین میکند.