رشد ۶ درصدی اقتصاد آسیای مرکزی در نیمه نخست ۲۰۲۶؛ ارزیابی بانک توسعه اوراسیا از وضعیت اقتصادی منطقه
بر اساس جدیدترین مرور اقتصاد کلان بانک توسعه اوراسیا (ЕАБР)، اقتصاد جهانی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، با وجود شوک انرژی، همچنان از ثبات نسبی برخوردار بوده و اقتصاد آسیای مرکزی نیز با سرعت بالاتری رشد کرده است. تولید ناخالص داخلی مجموع منطقه در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۶ درصد افزایش یافته است. سرمایهگذاری، پروژههای زیرساختی و تداوم تقاضای مصرفکننده از مهمترین عوامل این رشد عنوان شدهاند.
وضعیت اقتصاد جهانی و ریسک شوک انرژی
اقتصاد جهانی با وجود شوک انرژی، همچنان از سطحی از ثبات برخوردار است. احیای فعالیت در بخش صنعت و تولید، بخشی از کاهش سرعت رشد بخش خدمات را جبران کرده است.
سرمایهگذاری در بخشهای سوخت و انرژی، صنایع دفاعی، زیرساختهای حملونقل و زیرساختهای دیجیتال از عوامل حمایتکننده از فعالیت صنعتی بودهاند. در آمریکا، تقاضای داخلی و سرمایهگذاری همچنان قدرتمند است؛ در منطقه یورو نشانههایی از ثبات مشاهده شده و چین نیز با اتکا به صادرات و صنایع فناوری پیشرفته، نرخ رشد بالایی را حفظ کرده است.
با این حال، وضعیت بازارهای انرژی همچنان مهمترین ریسک محسوب میشود. از ماه مارس، ترانزیت از طریق تنگه هرمز با اختلال همراه بوده است. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، قیمت نفت برنت نسبت به سال قبل ۲۷ درصد افزایش یافت و به میانگین ۹۱ دلار در هر بشکه رسید.
همچنین قیمتهای بورسی بنزین در آمریکا و اروپا حدود ۴۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. تا ۱۷ ژوئیه، ذخایر تجاری و راهبردی نفت آمریکا تقریباً ۱۵ درصد پایینتر از سطح پایان فوریه قرار داشت.
تداوم محدودیتهای عرضه برای یک یا دو فصل میتواند اثر شوک انرژی بر اقتصاد جهانی را تشدید کند.
پیامدهای محیط خارجی برای کشورهای عضو بانک توسعه اوراسیا (ЕАБР)
تغییرات محیط خارجی برای کشورهای منطقه تحت پوشش ЕАБР پیامدهای متفاوتی دارد.
قیمت بالای انرژی از درآمدهای صادراتی روسیه و قزاقستان حمایت میکند. بلاروس نیز از تقاضای جهانی برای کودهای شیمیایی منتفع میشود.
در مقابل، کشورهای واردکننده خالص انرژی با افزایش هزینه واردات و لجستیک مواجه هستند. ثبات اقتصاد جهانی، ریسک کاهش تقاضای خارجی را پایین میآورد، اما قیمت بالای انرژی میتواند کاهش تورم و تسهیل شرایط پولی را محدود کند.
رشد اقتصادی آسیای مرکزی
اقتصاد آسیای مرکزی در مجموع در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ ۶ درصد رشد کرده است. سرمایهگذاری، پروژههای زیرساختی و تقاضای پایدار مصرفکننده از عوامل اصلی این رشد بودهاند.
در میان کشورهای منطقه، بالاترین نرخ رشد به قرقیزستان با ۱۱.۱ درصد و ازبکستان با ۸.۵ درصد مربوط بوده است. هر دو کشور رشد دورقمی سرمایهگذاری و فعالیت قوی مصرفکنندگان را تجربه کردهاند.
وضعیت اقتصادی کشورهای منطقه
ارمنستان
تولید ناخالص داخلی ارمنستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۶ درصد افزایش یافت.
خدمات، از جمله خدمات گردشگری، ساختوساز و صنایع معدنی، بیشترین سهم را در این رشد داشتند. هزینههای مصرفکننده ۵.۷ درصد و سرمایهگذاری ۷.۹ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت.
طبق پیشبینی ЕАБР، رشد تولید ناخالص داخلی ارمنستان در کل سال ۲۰۲۶ نیز ۶ درصد خواهد بود.
بلاروس
اقتصاد بلاروس در ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲.۱ درصد رشد کرد؛ این رقم پس از رشد ۱.۵ درصدی در نیمه نخست سال ثبت شد.
برآورد تحلیلگران ЕАБР نشان میدهد که رشد اقتصادی در ژوئیه به ۵.۴ درصد نسبت به سال قبل رسید، در حالی که در ژوئن ۳.۵ درصد بود.
کشاورزی و بهبود روند فعالیتهای صنعتی مهمترین عوامل رشد بودند. تقاضای مصرفکننده همچنان بالا است و فعالیت سرمایهگذاری نیز پس از شروع ضعیف سال بهبود یافته است.
در صورت نبود شوکهای جدید، رشد اقتصادی بلاروس در کل سال ۲۰۲۶ میتواند از ۲ درصد فراتر رود.
قزاقستان
تولید ناخالص داخلی قزاقستان در ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۴.۱ درصد افزایش یافت.
تولید در بخشهای غیرنفتی ۵.۴ درصد رشد کرد و بخشی از کاهش ۸.۹ درصدی تولید نفت را جبران کرد.
بیشترین رشد در بخشهای ساختوساز، صنایع تولیدی، حملونقل و تجارت مشاهده شد.
سرمایهگذاری در داراییهای ثابت نیز ۷.۷ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت که حمایت دولت از سرمایهگذاریهای سرمایهای در این روند مؤثر بود.
جمهوری قرقیزستان
تولید ناخالص داخلی قرقیزستان در ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ ۱۱.۱ درصد نسبت به سال قبل رشد کرد.
تقاضای قوی مصرفکننده با افزایش دستمزد واقعی و رشد اعتبارات حمایت شده است. همزمان، در شرایط اجرای برنامههای دولتی، سرمایهگذاری ۵۸.۸ درصد افزایش یافت و به رشد صنایع، حملونقل و ساختوساز شتاب بخشید.
تحلیلگران ЕАБР انتظار دارند قرقیزستان در سال ۲۰۲۶ همچنان از نظر سرعت رشد اقتصادی در منطقه پیشتاز باشد.
روسیه
تولید ناخالص داخلی روسیه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ ۰.۶ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت.
رشد اقتصادی در سهماهه دوم به ۱.۳ درصد رسید، در حالی که در سهماهه نخست کاهش ۰.۲ درصدی ثبت شده بود.
تقاضای مصرفکننده و هزینههای بودجهای مهمترین عوامل حمایتکننده از رشد بودند. سرمایهگذاری همچنان عامل محدودکننده بود و در سهماهه دوم، در شرایط تداوم دوره طولانی نرخهای بهره واقعی بالا، ۶.۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت.
تاجیکستان
اقتصاد تاجیکستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ همچنان با سرعت بالایی رشد کرد و تولید ناخالص داخلی آن ۸.۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت.
رشد اقتصادی با حمایت مجموعهای از عوامل شامل صادرات، فعالیت مصرفکنندگان، سرمایهگذاری و صنایع تولیدی حاصل شد.
صادرات با نرخ بیسابقه ۶۵.۴ درصد رشد کرد و سرمایهگذاری در داراییهای ثابت نیز ۱۸.۴ درصد افزایش یافت.
بر اساس پیشبینی ЕАБР، تولید ناخالص داخلی تاجیکستان در کل سال ۲۰۲۶ ۸.۳ درصد افزایش خواهد یافت.
ازبکستان
تولید ناخالص داخلی ازبکستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ ۸.۵ درصد رشد کرد که بالاترین نرخ رشد ششماهه این کشور در پنج سال گذشته محسوب میشود.
خدمات، صنعت و ساختوساز مهمترین عوامل رشد بودند.
سرمایهگذاری در داراییهای ثابت ۱۷.۵ درصد و حجم سرمایهگذاری مستقیم خارجی ۳۲.۵ درصد افزایش یافت.
تحلیلگران ЕАБР انتظار دارند اقتصاد ازبکستان در سال ۲۰۲۶ حدود ۸ درصد رشد کند.
تورم و سیاستهای پولی
تورم در منطقه همچنان در سطح بالایی قرار دارد و در میانه سال ۲۰۲۶ به ۶.۴ درصد رسید؛ این رقم در پایان سال ۲۰۲۵ برابر با ۶.۵ درصد بود.
روند تورم در کشورهای مختلف یکسان نیست. در روسیه تورم تحت تأثیر عوامل مقطعی نسبت به پایان سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
در بلاروس، نرخ رشد قیمتها به ۴.۳ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته و پایینتر از سقف تعیینشده ۷ درصدی بانک ملی قرار دارد.
در ازبکستان نیز تورم همچنان در مسیر کاهش به سمت سطح هدف قرار دارد.
در مقابل، افزایش قیمتهای جهانی انرژی و مواد غذایی موجب شتاب گرفتن تورم در ارمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان شده است.
در قزاقستان، نرخ بهره بالا و اقدامات مشترک دولت و بانک ملی موجب شد تورم از ۱۲.۳ درصد در پایان سال ۲۰۲۵ به ۹.۸ درصد در اوت ۲۰۲۶ کاهش یابد.
بانکهای مرکزی منطقه همچنان شرایط پولی نسبتاً محدودکننده را حفظ کردهاند. نرخ بازتأمین مالی در ارمنستان ۶.۵ درصد، در بلاروس ۹.۲۵ درصد و در تاجیکستان ۷ درصد است.
نرخ سیاستی در قرقیزستان و نرخ اصلی در ازبکستان بهترتیب ۱۲ و ۱۴ درصد قرار دارد.
بانک روسیه نیز در ژوئیه نرخ کلیدی خود را به ۱۴ درصد کاهش داد. بانک ملی قزاقستان نیز روند تسهیل سیاست پولی را ادامه داد و نرخ پایه را به ۱۶.۲۵ درصد کاهش داد.
چشمانداز ارتقای رتبه اعتباری قزاقستان
در بخش تحلیلی مرور اقتصادی ЕАБР، پیامدهای افزایش بدهی جهانی و عوامل مؤثر بر ارتقای بیشتر رتبه اعتباری حاکمیتی قزاقستان بررسی شده است.
از جمله عوامل مؤثر در این زمینه، سطح متوسط بدهی دولت، داراییهای خارجی قابلتوجه و رشد اقتصادی پایدار عنوان شدهاند.
افزایش اخیر رتبه اعتباری قزاقستان توسط S&P Global Ratings به سطح BBB با چشمانداز باثبات نیز این ظرفیت را تأیید میکند.
بانک توسعه اوراسیا
بانک توسعه اوراسیا (ЕАБР) یک بانک توسعه چندجانبه است که در فضای اوراسیا فعالیتهای سرمایهگذاری انجام میدهد.
این بانک طی ۲۰ سال فعالیت خود، به تقویت و گسترش روابط اقتصادی و توسعه همهجانبه کشورهای عضو کمک کرده است.
تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، سبد انباشته پروژههای ЕАБР شامل ۳۴۸ پروژه با حجم کل سرمایهگذاری ۲۲.۱ میلیارد دلار آمریکا بوده است.
بخش عمده سبد پروژههای بانک به طرحهایی با اثر یکپارچهساز در حوزههای زیرساخت حملونقل، سامانههای دیجیتال، انرژی سبز، کشاورزی، صنعت و ماشینسازی اختصاص دارد.
ЕАБР در فعالیتهای خود از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد و اصول ESG پیروی میکند.
پروژههای کلان ЕАБР در چارچوب راهبرد ۲۰۲۲–۲۰۲۶
ЕАБР در چارچوب راهبرد سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ سه پروژه کلان را اجرا میکند:
- مجتمع آب و انرژی آسیای مرکزی
- چارچوب حملونقل اوراسیا
- شبکه انتقال کالاهای اوراسیا
منبع:
https://eabr.org/press/detail/eabr-ekonomika-tsentralnoy-azii-vyrosla-na-6-v-pervom-polugodii/