خشکسالی گسترده در ماهاراشترا؛ فروش دام و تشدید بحران معیشتی کشاورزان یواتمال در آستانه جشن‌های مذهبی
خشکسالی شدید ناشی از بارندگی ناکافی و نامنظم موسمی، بیش از ۲۶۵ شهرستان فرعی از مجموع ۳۵۸ شهرستان ایالت ماهاراشترا را دربر گرفته و تمامی ۱۶ شهرستان منطقه یواتمال در ناحیه ویداربها را با بحران جدی آب و کشاورزی مواجه ساخته است. کاهش چشمگیر تولید پنبه، سویا و نخود کبوتر) تور(، افزایش بدهی‌های کشاورزی، فروش اجباری دام و احتمال مهاجرت نیروی کار روستایی برای تأمین معاش، فشار اقتصادی بر خانوارهای کشاورز را به‌شدت افزایش داده است؛ وضعیتی که موجب شده است بسیاری از خانواده‌ها در آستانه جشن‌های دوسهرا و دیوالی، از برگزاری این مناسبت‌ها صرف‌نظر کنند.
بر اساس ارزیابی‌های رسمی، تمامی ۱۶ شهرستان منطقه یواتمال، از جمله کالامب، در طبقه نخست هشدار خشکسالی موسوم به »تریگر۱« قرار گرفته‌اند. این وضعیت، مطابق آیین‌نامه مدیریت خشکسالی ایالت ماهاراشترا مصوب سال ۲۰۱۶، زمینه اجرای ۱۲ اقدام حمایتی و تسهیلاتی برای کاهش فشار ناشی از کمبود آب و خسارات کشاورزی را فراهم می‌کند.
هم‌زمان، یک هیئت مرکزی متشکل از نمایندگان وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف دولت هند، از ۸ تا ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶، ارزیابی میدانی خسارات محصولات کشاورزی، کمبود منابع آب و پیامدهای اقتصادی خشکسالی را آغاز کرده است تا مبنایی برای تصمیم‌گیری درباره کمک‌های جبرانی و اقدامات بازسازی و حمایت از مناطق آسیب‌دیده فراهم شود
کاهش شدید تولید محصولات راهبردی و تشدید بدهی کشاورزان
پنبه، سویا و نخود کبوتر که از منابع اصلی درآمد سالانه کشاورزان منطقه محسوب می‌شوند، بر اثر کمبود بارندگی و تنش آبی با افت شدید عملکرد مواجه شده‌اند. در برخی مزارع، میزان برداشت پیش‌بینی‌شده تنها به ۱۰ تا ۲۵ درصد محصول معمول رسیده است؛ در نتیجه، درآمد مورد انتظار کشاورزان نه‌تنها هزینه‌های تولید را پوشش نمی‌دهد، بلکه بازپرداخت وام‌های کشاورزی و تأمین هزینه‌های ضروری زندگی را نیز با مشکل روبه‌رو کرده است.
آشوک داسرجی لاندگه، کشاورز ۶۳ ساله ساکن روستای نارسپور، نمونه‌ای از وضعیت بحرانی کشاورزان این منطقه است. وی که در زمینی به مساحت هفت جریب و پسرش سواروپ در شش جریب زمین به کشت پنبه مشغول‌اند، در شرایط عادی تا زمان فرارسیدن جشن دوسهرا انتظار برداشت محصول را دارند؛ اما امسال مزارع آنان تقریباً بدون محصول باقی مانده است.
به گفته لاندگه، تولید معمول پنبه در مزارع وی بین ۲۵ تا ۵۰ کوینتال بود، درحالی‌که امسال میزان برداشت احتمالی به پنج تا هشت کوینتال کاهش یافته است. وی با اشاره به هزینه حدود ۲۱ هزار روپیه برای هر جریب زمین اظهار داشت که با وجود صرف این هزینه‌ها، محصول قابل‌توجهی به دست نیامده است.
این خانواده برای تأمین آب و علوفه مورد نیاز دام‌ها، ناچار به فروش چهار گاو و دو گاومیش به مبلغ مجموعاً حدود ۶۰ هزار روپیه شده است. افزون بر این، وام کشاورزی ۲۱۰ هزار روپیه‌ای لاندگه و وام ۱۱۰ هزار روپیه‌ای پسرش همچنان پرداخت‌نشده باقی مانده و خانواده برای ادامه فعالیت کشاورزی، حتی بخشی از لوازم منزل خود را نیز در وثیقه گذاشته است.
وی با اشاره به شرایط دشوار پیش‌رو گفت که جشن‌های دوسهرا و دیوالی فرامی‌رسند، اما خانواده ناگزیر است متناسب با توان مالی و شرایط موجود زندگی کند.
افت تولید سویا و پنبه؛ تهدید ادامه تحصیل فرزندان
چیتامان ویتل بویار، کشاورز ۴۹ ساله روستای دهنودی، نیز در زمین کشاورزی به مساحت ۳٫۱۶ هکتار با خسارات گسترده مواجه شده است. وی یک هکتار از زمین خود را به کشت سویا، دو هکتار را به پنبه و حدود ۱۶ گونتا را به نخود کبوتر اختصاص داده بود؛ اما کمبود آب مانع رشد مناسب محصولات شده است.
به گفته وی، در سالی با شرایط عادی، انتظار برداشت حدود ۲۵ کوینتال سویا و ۳۵ کوینتال پنبه را داشت، درحالی‌که امسال میزان برداشت سویا احتمالاً به پنج کوینتال و پنبه به هفت تا هشت کوینتال محدود خواهد شد.
بویار هزینه کشت محصولات خود را حدود ۲۷۵ هزار روپیه برآورد کرده است، درحالی‌که درآمد مورد انتظار از فروش محصول تنها حدود ۹۰ هزار روپیه خواهد بود. وی با اشاره به ضعف رشد گیاهان، نسبت به امکان جبران هزینه‌های انجام‌شده ابراز تردید کرده است.
پیامدهای این وضعیت به حوزه آموزش فرزندان نیز گسترش یافته است. دختر بزرگ وی در رشته پرستاری در مقطع کارشناسی علوم در شهر یواتمال تحصیل می‌کند و شهریه دو سال تحصیل او در مجموع ۱۲۵ هزار روپیه است؛ بااین‌حال، پدر تاکنون تنها ۲۵ هزار روپیه از این مبلغ را پرداخت کرده و اکنون احتمال انصراف دخترش از ادامه تحصیل را بررسی می‌کند.
بویار همچنین برای تأمین هزینه‌های زندگی و کشاورزی، گاوهای نر خود را که پیش‌تر به قیمت ۷۰ هزار روپیه خریداری کرده بود، به دلیل کمبود علوفه به مبلغ ۴۰ هزار روپیه فروخته است. وی می‌گوید برای تأمین معاش خانواده ناچار خواهد بود در جایی دیگر به کار مشغول شود.
تغییر اجباری منبع درآمد؛ روی‌آوردن کشاورزان به کارگری روزمزد
نیتین گانگاده ناگوسه، کشاورز ۳۴ ساله روستای ایچورا، که در پنج جریب زمین به کشت پنبه اشتغال دارد، نیز با کاهش شدید محصول روبه‌رو شده است. وی سال گذشته حدود ۲۵ کوینتال پنبه برداشت کرده بود، اما امسال میزان تولید را تنها هفت تا هشت کوینتال پیش‌بینی می‌کند.
به گفته ناگوسه، حتی بارندگی در روزهای آینده نیز قادر به جبران خسارات واردشده نخواهد بود و ازآنجاکه درآمد کشاورزی احتمالاً کفاف هزینه‌های سالانه خانواده را نمی‌دهد، وی ناچار است به کارگری روزمزد روی آورد. اشتغال در پروژه‌های ساختمانی یکی از معدود گزینه‌های پیش روی او برای کسب درآمد در شهرهای مجاور است.
این کشاورز که با همسر، دو فرزند و والدین خود زندگی می‌کند، نگران است چگونه وضعیت مالی خانواده را برای فرزندانش توضیح دهد؛ کودکانی که از ابعاد بحران آگاه نیستند و همچنان انتظار دارند برای جشن دیوالی لباس‌های جدید دریافت کنند.
در همین روستا، سوبهاش مشرام ۵۲ ساله و همسرش سومانبای ۴۸ ساله نیز با شکست محصول پنبه و نخود کبوتر در پنج جریب زمین مواجه شده‌اند. چاه ۳۵ فوتی حفرشده در زمین آنان فاقد آب است و پیش‌بینی می‌شود برداشت پنبه از حدود ۵۰ کوینتال در سالهای معمول، به تنها چهار تا پنج کوینتال در سال جاری کاهش یابد.
سومانبای مشرام اعلام کرده است که خانواده‌اش امسال توان مالی لازم برای برگزاری جشن‌های دوسهرا و دیوالی را ندارد. وام کشاورزی ۱۳۰ هزار روپیه‌ای خانواده و نبود چشم‌انداز روشن برای بازپرداخت آن، بر دشواری شرایط افزوده است.
آرون بالکریشنا دئوتاله، کشاورز ۵۵ ساله دیگر این روستا که در ۳٫۵ جریب زمین به کشت نخود کبوتر و پنبه مشغول است، نیز انتظار دارد تنها حدود ۱۰ درصد از محصول پیش‌بینی‌شده خود را برداشت کند. اظهارات وی از عمق ناامیدی کشاورزانی حکایت دارد که پس از تحمل هزینه‌های تولید، اکنون با چشم‌انداز از دست رفتن بخش عمده درآمد سالانه خود مواجه‌اند.
رامچاندرا وارهَده، کشاورز ۳۴ سالهای که در چهار جریب زمین سبزیجات و پنبه کشت می‌کند، نسبت به افزایش احتمال خودکشی کشاورزان در سال جاری هشدار داده است. وی با اشاره به تداوم بحران آب در منطقه ویداربها، افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی را نیز از عوامل تشدیدکننده مشکلات دانست و گفت قیمت هر کیسه کود شیمیایی، به‌استثنای اوره، بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ روپیه افزایش یافته است.
ساندیپ تاکره، کشاورز ۴۵ ساله ساکن ایچورا، نیز که محصولات پنبه، سویا و نخود کبوتر وی همگی آسیب دیده‌اند، بیش از ۲۵۰ هزار روپیه برای کشت هزینه کرده است. وی با اشاره به عدم اطمینان درباره میزان کمک‌های دولتی گفت که حتی بازگشت سرمایه اولیه نیز برای کشاورزان در شرایط فعلی دستاوردی قابل‌قبول خواهد بود.
اجرای ارزیابی خسارات و تأکید دولت محلی بر مدیریت منابع آب
در سطح اجرایی، مأموران اداره درآمد ایالتی در کالامب و مناطق پیرامونی، عملیات ثبت و ارزیابی میدانی خسارات کشاورزی موسوم به پانچ‌نامه را آغاز کرده‌اند. این ارزیابی‌ها برای تعیین میزان خسارات واردشده به مزارع و ارائه گزارش به دولت ایالتی انجام می‌شود.
آبهای دسای، تحصیلدار کالامب، اعلام کرده است که ارزیابی خسارات در سراسر منطقه آغاز شده و گزارش نهایی پس از تکمیل بررسی‌ها به دولت ارائه خواهد شد. به گفته وی، تصمیم‌گیری درباره میزان و نحوه پرداخت کمک‌های جبرانی بر عهده دولت ایالتی است.
ویکاس کاردیل، مقام اجرایی منطقه‌ای، نیز از اجرای ۱۵ تا ۲۰ طرح حفاظت و ذخیره‌سازی آب در کالامب خبر داده است. این طرح‌ها عمدتاً شامل ایجاد گودال‌های تغذیه آب زیرزمینی در زمین‌های کشاورزی و تعمیر بندها و دریچه‌های آسیب‌دیده است.
وی با تأکید بر ضرورت اولویت‌بخشی به حفاظت از منابع آب، هشدار داد که ماه‌های مارس و آوریل پیش‌رو می‌توانند برای منطقه بسیار دشوار باشند؛ زیرا بخش عمده فعالیت کشاورزی این ناحیه به کشت فصل موسمی وابسته است و از بین رفتن محصول این فصل، منابع اصلی درآمد کشاورزان را محدود کرده است.
درخواست کمک حداکثری از دولت مرکزی هند
دوندرا فدناویس، سروزیر ایالت ماهاراشترا، هفتم اکتبر اعلام کرد که در دیدار با آمیت شاه، وزیر کشور هند، در دهلی‌نو، خواستار اختصاص حداکثر کمک ممکن از محل "صندوق ملی واکنش به بلایای طبیعی" (NDRF) برای مناطق آسیب‌دیده از خشکسالی شده است.
فدناویس با اشاره به اعلام خشکسالی در بیش از ۲۶۵ شهرستان فرعی ایالت و آغاز اقدامات حمایتی، اظهار داشت که از وزیر کشور درخواست کرده است منابع مالی لازم برای مقابله با پیامدهای این بحران در بالاترین سطح ممکن تأمین شود. وی همچنین اعلام کرد که آمیت شاه اطمینان داده است دولت مرکزی حداکثر حمایت را از ماهاراشترا به عمل خواهد آورد.
به گفته سروزیر ایالت، هیئتی از دولت مرکزی برای بررسی میدانی وضعیت مناطق آسیب‌دیده در فاصله ۸ تا ۱۱ اکتبر به ماهاراشترا اعزام شده است. این هیئت به ریاست موکتاناند آگراوال، معاون دبیر وزارت کشاورزی هند، و با مشارکت نمایندگان چندین وزارتخانه و نهاد مرکزی، مأمور بررسی خسارات محصولات کشاورزی، کمبود آب و ابعاد کلی پیامدهای خشکسالی است.
یافته‌های این هیئت قرار است برای بررسی و تصمیم‌گیری درباره اقدامات جبرانی و بازسازی، از جمله تخصیص کمک‌های مالی از محل صندوق‌های مقابله با بلایای طبیعی، در اختیار مراجع ذی‌صلاح قرار گیرد.
دولت ماهاراشترا در سپتامبر ۲۰۲۶، در پی بارندگی ناکافی و نامنظم موسمی، ۲۶۵ شهرستان فرعی را رسماً در وضعیت خشکسالی اعلام و بسته‌ای حمایتی برای مناطق آسیب‌دیده معرفی کرده بود. این مناطق نزدیک به سه‌چهارم کل ۳۵۸ شهرستان فرعی ایالت را شامل می‌شوند.
فدناویس همچنین اعلام کرده است که امکان بررسی وضعیت برخی مناطق خارج از فهرست اولیه خشکسالی نیز وجود دارد؛ زیرا بارندگی نامنظم و دوره‌های خشک می‌تواند حتی در مناطقی که معیارهای رسمی طبقه‌بندی "تریگر ۱" را به‌طور کامل احراز نکرده‌اند، خسارات جدی به محصولات کشاورزی وارد کند.
منبع:
وب‌سایت financialexpress ، گزارش منتشرشده در تاریخ 24 مهر 1405.
https://www.financialexpress.com/india-news/maharashtra-drought-festivals
-turn-bitter-as-yavatmal-farmers-sell-livestock/4356246/