حذف مالیات حمل ونقل هوایی در منطقه غرب آفریقا

جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (اکوواس) تصمیم گرفته است از ابتدای سال ۲۰۲۶ اصلاحات گسترده‌ای را در بخش حمل‌ونقل هوایی اجرا کند که هدف اصلی این اصلاحات، حذف مالیات‌های غیرضروری و کاهش هزینه‌های تحمیلی به مسافران و شرکت‌های هواپیمایی است.

سفر هوایی در غرب آفریقا، در حال حاضر یکی از پرهزینه‌ترین جابه‌جایی‌­ها در مقایسه با سایر مناطق جهان به شمار می‌رود. با وجود آن‌که فاصله میان بسیاری از کشورهای این منطقه کوتاه است، قیمت بلیط‌های هواپیما به‌طور غیرمعمول بالا بوده و در برخی مسیرهای منطقه‌ای حتی از پروازهای بین‌قاره‌ای نیز گران‌تر تمام می‌شود. این وضعیت بیش از هر چیز ناشی از ساختار پیچیده و سنگین مالیات‌ها، عوارض فرودگاهی و هزینه‌های جانبی است که بر بهای نهایی بلیط تحمیل می‌شود.

در غرب آفریقا، مسافران هنگام خرید بلیط هواپیما عملاً هزینه‌های متعددی را پرداخت می‌کنند که شامل مالیات‌های دولتی، عوارض فرودگاهی، هزینه‌های امنیتی، هزینه خدمات مسافری و هزینه‌های سوخت می‌شود. در برخی کشورها، مجموع این هزینه‌ها بخش قابل توجهی از قیمت نهایی بلیط را تشکیل می‌دهد و همین موضوع باعث شده است که سفر هوایی برای بسیاری از شهروندان عادی، دانشجویان و حتی فعالان اقتصادی دشوار و محدودکننده باشد. از سوی دیگر، شرکت‌های هواپیمایی نیز با مقدار زیاد مالیات و هزینه عملیاتی مواجه هستند که امکان کاهش قیمت بلیط و افزایش رقابت را از آن‌ها می‌گیرد.

ساحل عاج به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم هوانوردی در غرب آفریقا، نقش ویژه‌ای در این ساختار دارد. فرودگاه بین‌المللی فلیکس هوفوئه بوانی در ابیجان، یکی از شلوغ‌ترین فرودگاه‌های منطقه است و پروازهای متعددی را به مقاصد منطقه‌ای، آفریقایی و اروپایی پوشش می‌دهد. با این حال، هزینه‌های فرودگاهی و مالیات‌های مرتبط با سفر هوایی در این کشور نیز نسبتاً بالا است و همین مسئله موجب می‌شود پروازهای کوتاه‌مدت از ابیجان به شهرهایی مانند آکرا، داکار یا باماکو قیمت بالایی داشته باشند. در بسیاری موارد، مسافران ترجیح می‌دهند از مسیرهای زمینی استفاده کنند، حتی اگر زمان سفر به‌مراتب طولانی‌تر باشد.

شرکت هواپیمایی ملی ساحل عاج، «Air Cote d' Ivoire»، طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با نوسازی ناوگان و گسترش شبکه پروازی خود، کیفیت خدمات و جذابیت سفر هوایی را افزایش دهد. با این حال، این اقدامات به‌ تنهایی برای کاهش چشمگیر قیمت بلیط کافی نبوده است، زیرا مشکل اصلی در سطح منطقه‌ای و در ساختار کلی هزینه‌ها و مالیات‌ها ریشه دارد. محدود بودن تعداد شرکت‌های هواپیمایی فعال در بسیاری از مسیرهای منطقه‌ای نیز باعث کاهش رقابت و تثبیت قیمت‌های بالا شده است.

در پاسخ به این چالش‌ها، جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (اکوواس) تصمیم گرفته است از ابتدای سال ۲۰۲۶ اصلاحات گسترده‌ای را در بخش حمل‌ونقل هوایی اجرا کند. هدف اصلی این اصلاحات، حذف مالیات‌های غیرضروری و کاهش هزینه‌های تحمیلی به مسافران و شرکت‌های هواپیمایی است. بر اساس این برنامه، بخشی از مالیات‌های حمل‌ونقل هوایی حذف خواهد شد و هزینه‌های مرتبط با مسافر و خدمات فرودگاهی کاهش می‌یابد. پیش‌بینی می‌شود که در نتیجه این اصلاحات، قیمت بلیط هواپیما در مسیرهای منطقه‌ای غرب آفریقا، از جمله مسیرهای مرتبط با ساحل عاج، به‌طور محسوس کاهش پیدا کند.

تصمیم جدید اکوواس

اعضای اتحادیه اکوواس به اجرای یک بسته اصلاحی گسترده در بخش حمل و نقل هوایی موافقت نمودند، که شامل حذف مالیات‌های حمل و نقل هوایی از ۱ ژانویه ۲۰۲۶، کاهش قابل توجه هزینه بلیت‌ها برای مسافران در منطقه (میانگین تا ۲۵ درصد کاهش) و تلاش برای هماهنگ‌سازی مالیات‌ها و هزینه‌ها با استانداردهای بین‌المللی (ICAO) و ایجاد چارچوبی یکپارچه برای کل منطقه است

اثرات پیش‌بینی شده

طبق برآوردها، اجرای این سیاست‌ها می‌تواند به چند نتیجه مثبت مهم منجر شود؛ اولا باعث افزایش ترافیک مسافری تا ۴۰ درصد خواهد شد، زیرا سفر هوایی برای مردم مقرون به‌صرفه‌تر می‌شود. ثانیا از طریق افزایش رقابت و بهبود درآمد خطوط هوایی، موجب تقویت صنعت هوانوردی منطقه‌ای خواهد شد و در نهایت موجب بهبود فعالیت‌های اقتصادی و تجاری در منطقه، از جمله: تقویت گردشگری، تجارت و جابه‌جایی نیروی کار می‌گردد.

انتظار می‌رود کاهش قیمت بلیط‌ها تأثیر مستقیمی‌بر افزایش تعداد مسافران، رونق پروازهای منطقه‌ای و رشد فعالیت‌های اقتصادی داشته باشد. برای کشوری مانند ساحل عاج، این تحول می‌تواند به تقویت جایگاه ابیجان به‌عنوان مرکز ترانزیت هوایی منطقه، افزایش گردشگری، تسهیل سفرهای کاری و بهبود ارتباطات تجاری با کشورهای همسایه منجر شود. در مجموع، اگر این اصلاحات به‌طور کامل و هماهنگ اجرا شوند، سفر هوایی در غرب آفریقا می‌تواند از یک خدمت گران و محدودکننده، به ابزاری در دسترس‌تر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه تبدیل شود.

لازم به ذکر است هزینه‌های اضافه پرواز­ها باعث می‌شود، به عنوان مثال حتی مسافت‌های کوتاه مثل ابیجان تا آکرا (دو پایتخت مهم ساحل عاج و غنا) با قیمت بسیار بالاتر از انتظار فروخته شود (بیش از ۴۰۰–۵۰۰ دلار برای یک مسیر رفت و برگشت)، لذا اکواس امیدوار است این اصلاحات باعث ایجاد چرخه‌ای سودمند برای حدود ۴۰۰ میلیون نفر جمعیت منطقه شود. اجرای این اصلاحات توسط کمیسیون اکواس از طریق مکانیسم نظارت اقتصادی حمل و نقل هوایی منطقه‌ای نظارت خواهد شد و نتیجه مورد انتظار آن کاهش قیمت بلیط هواپیما، افزایش ترافیک مسافر، تقویت خطوط هوایی منطقه‌ای و ادغام عمیق‌تر منطقه‌ای خواهد بود.

منابع: 

https://www.africanews.com/2025/12/11/ecowas-to-cut-air-transport-taxes-in-bid-to-lower-cost-of-air-travel-in-west-africa

https://www.koaci.com/article/2025/05/10/afrique/societe/cedeao-voyage-proposition-pour-reduire-de-25-les-tarifs-aeriens-dici-janvier-2026_186731