کاهش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در آفریقا در سال ۲۰۲۵

افت جریان سرمایه گذاری در شمال آفریقا و انعطاف‌پذیری نسبی در کشورهای جنوب صحرای آفریقا

سال ۲۰۲۵ برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در آفریقا سال پرباری نبود؛ کشورهای منطقه به ویژه از یک محیط بین‌المللی نامطلوب رنج بردند. در سال ۲۰۲۵، قاره آفریقا ۵۹ میلیارد دلار آمریکا (تقریباً ۴۹.۵ میلیارد یورو) سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) جذب کرد که ۳۸ درصد کمتر از سال قبل است. این آمار طبق گزارش اخیر «سازمان تجارت و توسعه ملل متحد»[۱] با عنوان «نظارت بر روندهای سرمایه‌گذاری جهانی» است که در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده است.

طبق گزارش مزبور، این کاهش کلی، روند نزولی مشاهده شده در نیمه اول سال را تأیید می‌کند. در شش ماه اول، جریان‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به این قاره ۴۲ درصد کاهش یافته و به ۲۸ میلیارد دلار آمریکا (تقریباً ۲۳.۵ میلیارد یورو) رسیده است که نشان‌دهنده سالی چالش‌برانگیز برای جذابیت این منطقه برای سرمایه‌گذاری بین‌المللی است. در مقایسه، جریان‌های سرمایه‌گذاری به سایر اقتصادهای در حال توسعه خارج از آفریقا در سال ۲۰۲۵ تنها ۲ درصد کاهش یافته و به ۸۷۷ میلیارد دلار آمریکا (تقریباً ۷۳۵ میلیارد یورو) رسیده است. در سطح جهانی، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی با ۱۴ درصد افزایش به نزدیک به ۱.۶ تریلیون دلار آمریکا (تقریباً ۱.۳۴۲ تریلیون یورو) رسید، اگرچه این رقم شامل جریان‌های عبوری از مراکز مالی نمی‌شود. بدون در نظر گرفتن این جریان‌های عبوری، رشد واقعی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جهانی تنها حدود ۵ درصد بوده است.

افت شدید جریان سرمایه گذاری در شمال آفریقا و انعطاف‌پذیری نسبی در کشورهای جنوب صحرای آفریقا

با در نظر گرفتن توزیع سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۵، این تحلیل پویایی متضادی را نشان می‌دهد، به طوری که این قاره با دو سرعت متمایز در حال تکامل است. طبق گزارش آژانس سازمان ملل متحد، وجوه ارسالی به شمال آفریقا تقریباً ۶۷ درصد کاهش یافته و از ۵۱ میلیارد دلار آمریکا (حدود ۴۲.۸ میلیارد یورو) در سال ۲۰۲۴ به تنها ۱۷ میلیارد دلار آمریکا (حدود ۱۴.۳ میلیارد یورو) در سال ۲۰۲۵ رسیده است. عملکرد استثنایی ثبت شده در سال گذشته عمدتاً به دلیل یک عامل تک‌بعدی بود: پروژه عظیم رأس الحکمه، یک پروژه گردشگری و توسعه شهری که تقریباً در ۳۵۰ کیلومتری شمال غربی قاهره واقع شده است. این پروژه بزرگ که توسط شرکت هلدینگ توسعه ابوظبی رهبری می‌شود، با ارزشی بالغ بر ۳۵ میلیارد دلار آمریکا (حدود ۲۹.۴ میلیارد یورو) یک مجموعه شهری وسیع شامل بیمارستان، هتل‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها، مناطق مسکونی، استراحتگاه‌های توریستی، خدمات عمومی و امکانات تفریحی و سرگرمی متعدد را در نظر دارد. عدم وجود پروژه‌های جدید در این مقیاس در سال ۲۰۲۵، به ناچار بر ارقام منطقه‌ای تأثیر گذاشته است. در همین حال، کشورهای جنوب صحرای آفریقا انعطاف‌پذیری بیشتری نشان می‌دهند. این منطقه فرعی در سال ۲۰۲۵، ۴۲ میلیارد دلار آمریکا (تقریباً ۳۵.۲ میلیارد یورو) سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کرد که نسبت به سال قبل ۶ درصد کاهش داشته است. با این حال، این ثبات نسبی، مسیرهای ملی متضاد را نیز پنهان می‌کند.

در آفریقای جنوبی، جریان‌های سرمایه‌گذاری به دلیل یک واگذاری بزرگ به شدت کاهش یافت، به طوری که این کشور پس از فروش ۶۶.۷ درصد از سهام خود در شرکت Valterra Platinum Ltd توسط گروه بریتانیایی Anglo American PLC به ارزش تقریبی ۷.۲ میلیارد دلار (تقریباً ۶ میلیارد یورو)، جریان‌های ورودی خالص منفی ۶ میلیارد دلار (تقریباً ۵ میلیارد یورو) را ثبت کرد. در مقابل، موزامبیک با افزایش ۸۰ درصدی جریان‌های ورودی به ۶ میلیارد دلار، که ناشی از بهبود و تسریع پروژه‌های بزرگ گاز طبیعی مایع (LNG) بود، با شتاب قوی خود را نشان داد.

پروژه‌های جدید در حال افزایش، اما چشم‌انداز نامشخص

در سال ۲۰۲۵، در حالی که فعالیت‌های جدید (ایجاد پروژه‌های صنعتی جدید شامل ساخت سایت‌ها یا نصب کارخانه‌ها) در بسیاری از مناطق جهان، به ویژه در آسیا که بنگلادش و کامبوج کاهش شدیدی در پروژه‌های جدید را تجربه کردند، به طور کلی کاهش یافت، آفریقا نتیجه مثبتی را ثبت کرد. این قاره افزایش تعداد پروژه‌های جدید را ثبت کرد که ناشی از اعلامیه‌های قابل توجه در مصر و ساحل عاج بود. در مجموع ۶۳۹ پروژه اعلام شد که نشان دهنده افزایش ۵ درصدی در مقایسه با سال ۲۰۲۴ است.

طبق گزارش سازمان تجارت و توسعه ملل متحد، برای سال ۲۰۲۶، چشم‌انداز جریان‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جهانی همچنان نامشخص است. افزایش جریان‌ها محتمل به نظر می‌رسد، زیرا پیش‌بینی‌های تورم و هزینه‌های استقراض در بازارهای کلیدی نشان دهنده تسهیل شرایط تأمین مالی است. علاوه بر این، تأمین مالی پروژه‌های بین‌المللی در پایین‌ترین سطح خود در پنج سال گذشته است و بازارهای بسیار فعال ادغام و تملک می‌توانند معاملات فرامرزی بیشتری را تشویق کنند. با این حال، انتظار نمی‌رود قاره آفریقا از یک فضای بین‌المللی که با تنش‌های ژئوپلیتیکی، عدم قطعیت سیاست‌ها و چندپارگی اقتصاد جهانی مشخص می‌شود، رهایی یابد.

 منبع:

L'Afrique a enregistré un recul de 38% des investissements directs étrangers en 2025

[1]  قبلاً کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد/UNCTAD نام داشت.