تعدیل نیرو در بخش IT صربستان

بنابر گزارش پایگاه خبری بلومبرگ آدریا، بخش فناوری اطلاعات (IT) صربستان پس از رونق چشمگیر دوران همه‌گیری، اکنون در حال طی کردن یک دوره اصلاح ساختاری، بازتنظیمی و بلوغ است که با تعدیل نیروهای گسترده در شرکت‌های بزرگی نظیر Levi9، Playstudios، Zendesk و Lottomatica همراه شده است. بر خلاف تصور عمومی‌که هوش مصنوعی (AI) را عامل اصلی این اخراج‌ها می‌داند، کارشناسان معتقدند AI بیشتر به یک توجیه یا ابزار جانبی تبدیل شده و ریشه اصلی این تحولات را باید در ترکیبی از عوامل اقتصادی جستجو کرد؛ عواملی چون فشار بر حاشیه سود شرکت‌های بین‌المللی، افزایش قابل‌توجه هزینه نیروی کار تخصصی در صربستان، احتیاط سرمایه‌گذاران و تغییر در زنجیره تأمین جهانی که صربستان را از یک مقصد ارزان‌قیمت به بازاری باکیفیت اما گران تبدیل کرده و برخی شرکت‌ها را به سمت بازارهای ارزان‌تر (مانند هند یا آفریقا) سوق داده است. با این حال، کارشناسان وضعیت فعلی را نه یک بحران، بلکه پایانی بر رشد بی‌رویه و آغاز رقابت بر سر تخصص عمیق، توسعه محصول و سازگاری هوشمندانه با فناوری‌های نوین می‌دانند.

با توجه به روندهای شکل‌گرفته تا اینجا، به نظر می‌رسد سال جاری برای بخش فناوری اطلاعات (IT) صربستان نیز سالی باشد که این صنعت همچنان در حال طی کردن مراحل تطبیق و بازتنظیمی است؛ روندی که پس از رونق استخدام در دوران همه‌گیری آغاز شد. اگرچه موج گسترده تعدیل نیرو در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ در ابتدا شبیه یک اصلاح موقتی بازار به نظر می‌رسید، اما بازسازی فعلی این بخش از اقتصاد را به‌سختی می‌توان به یک عامل واحد نسبت داد یا آن را به بازه‌ای زمانی مشخص محدود کرد.از ابتدای سال جاری، دست‌کم چهار مورد تعدیل نیروی قابل‌توجه رخ داده است. شرکت‌هایی مانند Lottomatica، Zendesk، Playstudios  و Levi9 در مجموع چند صد شغل را حذف کرده‌اند. به‌طور کلی، شرکت‌های IT پس از فروکش اولیه بازار در پی رونق دوران همه‌گیری، اکنون به‌طور هم‌زمان با چند چالش روبه‌رو هستند: فشار بر سودآوری، تغییر در زنجیره‌های تأمین جهانی IT، افزایش هزینه نیروی کار در صربستان و گسترش سریع استفاده از هوش مصنوعی است.

زمانی که شرکت خدمات نرم‌افزاری Levi9 (با دفتر مرکزی در نووی ساد و دفاتری در بلگراد و زرنجانین) اعلام کرد شعبه خود در زرنجانین را تعطیل می‌کند و تعداد موقعیت‌های شغلی را در دو شهر دیگر کاهش می‌دهد، پیشرفت‌های فناورانه از جمله هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از دلایل اصلی مطرح کرد. این شرکت اعلام کرد که تغییرات سازمانی که در حال اجرای آن است، بخشی از تحول گسترده‌تری در کسب‌وکار آن است که تحت تأثیر توسعه سریع فناوری و تغییرات صنعت IT شکل گرفته است. هوش مصنوعی و اتوماسیون مدتی است نحوه توسعه و ارائه راهکارهای فناورانه را دگرگون کرده‌اند و اخیراً این روند شتاب بیشتری گرفته است. در حال حاضر، تحول بزرگی در بازار در جریان است که همه بازیگران صنعت در حال تطبیق با آن هستند. به‌عنوان شرکتی فعال در بازار جهانی، این تغییرات را به‌دقت دنبال می‌شود و برای حفظ رقابت‌پذیری و هماهنگی با تقاضاهای جدید بازار، با آن‌ها سازگار ایجاد می‌شود. این شرکت هلندی تعداد دقیق نیروهای تعدیل‌شده در صربستان را اعلام نکرد، اما بر اساس آخرین داده‌های رسمی، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۵۰ کارمند داشته است.

پیش‌تر نیز گزارش شده بود که شرکت آمریکایی  Playstudios، دارنده امتیاز انحصاری نسخه‌های موبایلی بازی محبوب تتریس، در حال تعطیل کردن دفتر خود در بلگراد است؛ دفتری که تنها استودیوی این شرکت در اروپا و بزرگ‌ترین مرکز تحقیق و توسعه آن محسوب می‌شد. در این مرکز، متخصصان محلی از جمله روی این بازی با قدمتی بیش از چهار دهه کار می‌کردند. این اقدام به‌عنوان بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر برای بهینه‌سازی مالی شرکت معرفی شد. همچنین گزارش شده که  Zendesk، که در سال ۲۰۲۳ با خرید استارتاپ Tymeshift وارد بازار صربستان شد، در حال تعطیلی شعبه محلی خود با حدود ۶۰ کارمند است. این شرکت درباره دلیل دقیق این تصمیم توضیحی نداد و تنها به اعلام قبلی خود در ۲۴ مارس اشاره کرد که از بازسازمان‌دهی واحدهای تجاری خبر داده بود؛ اقدامی‌که به گفته آن‌ها به تعدیل نیرو در مقیاسی محدود انجامیده است.

در نهایت، Lottomatica  نیز ۳۴۸ نفر از کارکنان شرکت زیرمجموعه خود در صربستان (PWO)  را تعدیل کرد. شرکت مادر اعلام کرد که به دلایل راهبردی تصمیم گرفته است که ادغام عمیق‌تری از این واحد انجام دهد تا برخی فعالیت‌های استراتژیک به‌طور کامل در ساختارهای مرکزی شرکت درونی‌سازی شوند. در حالی که شرکت‌ها به‌طور مستقیم درباره پیامدهای گسترده‌تر اتکا به هوش مصنوعی و اتوماسیون برای بخش IT صربستان اظهار نظر نکرده‌اند، در میان تحلیلگران صنعت جهانی IT این دیدگاه رو به تقویت است که موج تعدیل نیروها الزاماً ناشی از پیشرفت AI نیست و گاه از آن به‌عنوان توجیهی مناسب استفاده می‌شود.

اسلوبودان دراکسیموویچ، مدیرعامل شرکت WAIM (فعال در حوزه بازاریابی دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی)، می‌گوید که نمی‌توان یک عامل واحد را مسئول تعدیل نیروهای فعلی دانست. اینکه بگوییم همه‌چیز تقصیر هوش مصنوعی است، جدی نیست؛ همان‌طور که نسبت دادن آن صرفاً به استخدام بیش‌ازحد در دوران همه‌گیری هم کافی نیست. واقع‌بینانه‌تر این است که چند عامل هم‌زمان اثر گذاشته‌اند: اصلاح پس از یک دوره رشد سریع، فشار بر حاشیه سود، افزایش هزینه نیروی کار در صربستان، احتیاط شرکت‌های جهانی و در برخی موارد، استفاده از AI  به‌عنوان بهانه‌ای برای تعدیل‌هایی که شاید به‌هرحال رخ می‌داد. او اضافه می‌کند که هر شرکت شرایط داخلی، مشتریان، پروژه‌ها و ساختار هزینه‌ای خاص خود را دارد، بنابراین نمی‌توان حکم کلی صادر کرد. بعید است که شرکت‌ها در مدت کوتاهی صرفاً به دلیل هوش مصنوعی اقدام به تعدیل نیرو کرده باشند؛ به احتمال زیاد AI فقط بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر است.

به گفته او، بعید است که شغلی صرفاً به دلیل هوش مصنوعی به‌طور خودکار در معرض خطر قرار گیرد. هوش مصنوعی ابزار قدرتمندی است، اما همچنان فقط یک ابزار است. با این حال، فناوری تهدید جدی‌تری برای نقش‌هایی محسوب می‌شود که شامل وظایف تکراری و روتین بدون ارزش افزوده مشخص هستند. در مقابل، افرادی که درک عمیقی از معماری سیستم، محصول، منطق کسب‌وکار، مشتریان و نحوه به‌کارگیری هوش مصنوعی دارند، روزبه‌روز ارزشمندتر خواهند شد. دراکسیموویچ همچنین هشدار می‌دهد که بزرگ‌ترین نگرانی من این نیست که هوش مصنوعی یک‌شبه جایگزین انسان شود، بلکه این است که برخی مدیران توانایی‌های فعلی آن را بیش‌ازحد برآورد کنند. اگر شرکت‌ها به این باور برسند که می‌توان تیم‌های حرفه‌ای را صرفاً با ابزارها جایگزین کرد، ممکن است در آینده با وضعیتی مشابه دوران حباب اینترنت روبه‌رو شویم؛ یعنی ترکیدن حباب هوش مصنوعی و آسیب دیدن کسانی که چنین تصمیمات شتاب‌زده‌ای گرفته‌اند.

در پاسخ به این پرسش که آیا امسال احتمال وقوع موج جدیدی از تعدیل نیرو یا تعطیلی دفاتر در بخش IT صربستان وجود دارد، او می‌گوید ارائه پیش‌بینی دقیق مسئولانه نیست، به‌ویژه با توجه به اینکه در مدت کوتاهی چندین شرکت تعداد قابل‌توجهی از کارکنان خود را تعدیل کرده‌اند. او توضیح می‌دهد که هر یک از این شرکت‌ها دلایل رسمی و توجیهات تجاری خود را دارند، اما روند کلی کاملاً روشن است. شرکت‌های بزرگ بین‌المللی عمدتاً بر اساس حاشیه سود، بهینه‌سازی هزینه‌ها و ارزیابی سودآوری بازارها تصمیم‌گیری می‌کنند. صربستان در سال‌های اخیر به‌عنوان یک بازار IT باکیفیت شناخته شده، اما همین موضوع باعث شده هزینه‌ها در آن به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد. برای برخی شرکت‌های خارجی به‌ویژه آن‌هایی که مراکز توسعه را صرفاً از منظر هزینه نیروی کار می‌بینند، این مسئله می‌تواند به معنای بررسی انتقال فعالیت‌ها به بازارهای ارزان‌تر مانند هند، پاکستان یا برخی کشورهای آفریقایی باشد. به همین دلیل، دلیلی برای احتیاط وجود دارد.

شرکت Levi9 نیز تأکید می‌کند که حذف موقعیت‌های شغلی اقدامی دائمی و مکرر نیست، اما در صنعت پویای IT، شرکت‌ها گاهی ناچارند ساختار سازمانی خود را برای همگامی‌با بازار و نیازهای مشتریان تنظیم کنند. به گفته این شرکت در این فرایند، ساختار تیم‌ها و برخی نقش‌ها بر اساس جهت‌گیری‌های جدید صنعت و حوزه‌هایی که بیشترین رشد را دارند مانند هوش مصنوعی، داده، راهکارهای ابری و مهندسی محصول بازتنظیم می‌شوند. به‌طور کلی، صربستان دارای پایگاه قدرتمندی از متخصصان IT باکیفیت است و به‌شدت به بازار جهانی متصل است؛ به همین دلیل، تغییرات عمده در بازار جهانی به‌سرعت در محیط داخلی نیز منعکس می‌شود. در نهایت، دراکسیموویچ وضعیت فعلی بخش IT صربستان را بحران توصیف نمی‌کند. او می‌گوید که این واژه بیش‌ازحد شدید است. ترجیح می‌دهم بگویم که صنعت IT داخلی وارد مرحله‌ای از اصلاح جدی و بلوغ شده است. دوران رشد سریع و تقریباً خودکار قطعاً به پایان رسیده است. کلید رشد آینده این صنعت در دانش تخصصی، توسعه محصولات اختصاصی، به‌کارگیری هوش مصنوعی و ایجاد ارزش تجاری بیشتر نهفته است.

 نویسنده: آنا ریستوویچ

منبع: پایگاه اینترنتی بلومبرگ مورخ 04/05/2026

https://rs.bloombergadria.com/biznis/kompanije/103280/zasto-srpski-it-i-dalje-otpusta/news#